Nằm giữa không gian núi rừng của xã Bình Trung (nay thuộc xã Nghĩa Tá, tỉnh Thái Nguyên), Di tích lịch sử Bản Ca là một trong những địa chỉ đỏ tiêu biểu thuộc hệ thống An toàn khu Chợ Đồn. Nơi đây gắn liền với hoạt động cách mạng của Hồ Chí Minh trong những ngày đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, góp phần quan trọng vào hành trình đi tới thắng lợi của dân tộc.
Theo sử liệu ghi lại, từ ngày 7/12/1947 đến cuối tháng 12/1947, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã sống và làm việc tại Bản Ca. Ban đầu, Người dựng lán ở đầu suối, sau đó chuyển lên đồi Khau Phay gần khu dân cư để thuận tiện cho công tác và sinh hoạt. Các lán được bố trí khoa học, bao gồm nơi ở, nơi làm việc, lán đặt máy chữ để soạn thảo tài liệu, cùng khu vực bảo vệ. Dù trong hoàn cảnh khó khăn, Người vẫn giữ nếp sống giản dị, gần gũi với nhân dân, hòa mình như một người dân địa phương với áo nâu, túi vải và những buổi lao động trồng rau sau giờ làm việc.
Toàn cảnh di tích lịch sử Bản Ca
Trong thời gian ngắn ngủi tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ban hành nhiều văn kiện quan trọng, góp phần định hướng phong trào kháng chiến. Tiêu biểu là các sắc lệnh khen thưởng cán bộ cơ sở, thư gửi giám mục Lê Hữu Từ nhân dịp lễ Giáng sinh, thư gửi Chính phủ Cao Miên giải phóng, cùng lời kêu gọi thi đua kháng chiến nhân ngày toàn quốc kháng chiến 19/12/1947. Những văn bản này không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược mà còn cho thấy sự quan tâm sâu sắc của Người tới các tầng lớp nhân dân và lực lượng cách mạng.
Hiện nay, dấu tích còn lại của khu lán Bác Hồ tại Bản Ca là nền lán, hòn đá Bác kê để rửa chân, giặt quần áo hàng ngày – một chứng tích lặng lẽ nhưng đầy giá trị lịch sử, trở thành minh chứng sống động cho cuộc sống giản dị và nghĩa tình của vị lãnh tụ.
Nền lán nơi Bác Hồ sinh sống và làm việc
Hòn đá Bác Hồ kê để rửa chân, giặt quần áo hàng ngày
Những năm gần đây, công tác bảo tồn và phát huy giá trị di tích Bản Ca được quan tâm đẩy mạnh. Việc đổi mới nội dung, hình thức tuyên truyền, quảng bá; cải tiến phương thức đón tiếp, phục vụ du khách đã góp phần nâng cao sức hút của di tích. Năm 2025, Khu di tích Bản Ca đã thu hút gần 580 lượt du khách đến tham quan, tìm hiểu. Trong gần ba tháng đầu năm nay, khu di tích Bản Ca đón 100 lượt khách, cho thấy sự quan tâm ngày càng lớn của công chúng đối với các “địa chỉ đỏ” cách mạng.
Một số hình ảnh của thầy cô giáo và các em học sinh trường Tiểu học & THCS, xã Nghĩa Tá và THPT Bình Trung
PV Chủ tịch UBND xã Nghĩa Tá ông Nông Đình Thắng cho hay: “Di tích Bản Ca là niềm tự hào của Đảng bộ, chính quyền và nhân dân địa phương. Trong thời gian qua, xã luôn quan tâm thực hiện tốt công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị của di tích. Trong thời gian tới, địa phương mong muốn tiếp tục nhận được sự quan tâm của các cấp, ngành trong việc hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo di tích; đồng thời tăng cường quảng bá để nhiều người biết đến hơn, qua đó góp phần phát huy giá trị lịch sử và giáo dục truyền thống của Di tích Bản Ca được lan toả.”
Bà Đặng Thị Định (80 tuổi, thôn Bản Ca) chia sẻ: “Tôi rất tự hào về quê hương – nơi Bác Hồ từng sống và làm việc. Đây không chỉ là niềm vinh dự lớn lao mà còn là động lực để mỗi người dân gìn giữ và phát huy truyền thống yêu nước. Mỗi khi có du khách đến tham quan, tôi lại xúc động nhớ về Bác.”
Bà Đặng Thị Định (80 tuổi, thôn Bản Ca)
Ông Bàn Văn Lương, người trông coi di tích Bản Ca, cho biết: “Tôi luôn ý thức rõ trách nhiệm của mình trong việc gìn giữ, bảo vệ di tích; thường xuyên dọn dẹp vệ sinh khu vực xung quanh, giữ gìn cảnh quan sạch đẹp, không để xảy ra tình trạng xâm hại. Bên cạnh đó, khi có du khách đến tham quan, tôi sẵn sàng giới thiệu, hướng dẫn và chia sẻ những câu chuyện lịch sử về nơi Bác Hồ từng sống và làm việc, để mọi người hiểu thêm về giá trị của di tích.”.
Ông Bàn Văn Lương, người trông coi di tích Bản Ca, cho biết
Không chỉ mang giá trị lịch sử, Bản Ca còn là nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho các thế hệ hôm nay và mai sau. Với cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, địa hình núi rừng đặc trưng của chiến khu Việt Bắc, di tích mang lại cho du khách cảm nhận chân thực về một thời kỳ gian khó nhưng hào hùng của dân tộc.
Ngày 28/6/1996, Di tích lịch sử Bản Ca đã được xếp hạng di tích lịch sử cấp Quốc gia, khẳng định giá trị đặc biệt của địa điểm này trong hệ thống di tích cách mạng Việt Nam. Việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích không chỉ là trách nhiệm của chính quyền địa phương mà còn là nhiệm vụ chung của toàn xã hội nhằm gìn giữ ký ức lịch sử quý báu.
Trong bối cảnh phát triển du lịch gắn với bảo tồn di sản, Bản Ca đang từng bước trở thành điểm đến hấp dẫn cho những ai muốn tìm hiểu lịch sử và trải nghiệm không gian văn hóa - cách mạng đặc sắc của vùng Việt Bắc. Những giá trị nơi đây sẽ tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa, góp phần bồi đắp lòng yêu nước và niềm tự hào dân tộc cho các thế hệ hôm nay và mai sau.